Duszniki-Zdrój i sensacyjne wydarzenia tuż po zakończeniu wojny

Duszniki-Zdrój i sensacyjne wydarzenia tuż po zakończeniu wojny

Dariusz Giemza

To niesamowita historia opowiedziana przez bezpośredniego świadka. Władysław Gawdyn to bohater Armii Krajowej, który wchodząc w struktury Ludowego Wojska Polskiego, podejmuje niezwykle ryzykowną grę z wrogiem, działając na rzecz podziemia niepodległościowego. Przyjeżdża tuż po zakończeniu wojny do Lewina i w miejscowości Kocioł stacjonuje ze swoim oddziałem. Latem 1945 przyprowadza pluton na mszę św. do kościoła parafialnego w Lewinie. To pierwsza msza św. z udziałem polskich żołnierzy. Tablica poświęcona temu wydarzeniu znajduje się w lewińskim kościele.  

Władysław Gawdyn jest świadkiem wywozu dzieł kultury z Kudowy i Dusznik-Zdroju. On brał udział w akcji przechwycenia młodych niemieckich bojówkarzy. Znaleziony samochód w stodole w Kotle. Opis pociągu z niemowlętami na stacji w Dusznikach-Zdroju. Zastrzelenie rosyjskiego żołnierza i pobyt w kłodzkim więzieniu były jego udziałem. Kara śmierci i dalsze losy. Ileż to ciekawostek przez niego opowiedzianych i ile historycznych faktów. Moje odwiedziny w Opolu jak również kilkudniowy pobyt na moje zaproszenie w Dusznikach-Zdroju, Lewinie, Kudowie-Zdroju, Kłodzku to wspaniała lekcja historii. Zdążyłem tym razem poznać człowieka, który w 1945 roku tutaj był na naszej ziemi i dokładnie opisał pierwsze dni po wyzwoleniu. Był świadkiem przejazdu prymasa Polski Augusta Hlonda, obstawiając trasę w Lewinie. Kobieta z Lewina pamięta jego siwego konia. Ileż dramatów w kłodzkim więzieniu. Ileż uwolnionych żołnierzy podziemia niepodległościowego z kłodzkiego więzienia. Niesamowite historie związane z zastrzeleniem rosyjskiego żołnierza na stacji Szczytna. Pobyt w dusznickim szpitalu i sąd z wyrokiem kary śmierci. To tylko cząstka fascynujących i spisanych opowieści. 

Armia Krajowa Duszniki-Zdrój
Armia Krajowa Duszniki-Zdrój
YouTube video

Zastrzelony żołnierz armii czerwonej wg relacji Władysława Gawdyna

14 września wracałem z Kłodzka od dentysty. Jechałem pociągiem relacji Kłodzko-Kudowa-Zdrój. Na trasie tej doszło do pierwszej sprzeczki z żołnierzami Armii Czerwonej. W miejscowości Szczytna wysiadłem z wagonu i w pobliżu peronu doszło do ostrej wymiany zdań. Żołnierz rosyjski celował pistoletem do mnie. Kiedy nadszedł odpowiedni moment pozbawiłem go broni i wystrzeliłem zadając mu śmierć. Obok pojawił się drugi rosyjski żołnierz, którego postrzeliłem w biodro i ramię. Pociąg odjechał w kierunku Dusznik-Zdroju a ja nieprzytomny leżałem koło wieży ciśnień w Szczytnej tuż przy stacji. Koledzy znaleźli mnie i przywieźli do Dusznik-Zdroju. Tutaj było już ogromne poruszenie. Najpierw znalazłem się na oddziale opatrunkowym. Potem zostałem przesłuchany i wywieziony do więzienia w Kłodzku. Służba Bezpieczeństwa nie była jeszcze mocno rozwinięta więc była możliwość działań konspiracyjnych. Dzięki znajomościom na mieście udało mi się dorobić klucze i w sprzyjającym momencie kilkadziesiąt żołnierzy Armii Krajowej było uwolnionych i dzięki znajomościom z placówki w Kotle mogli bezpiecznie przekroczyć granice i udać się na Zachód. Dzięki znajomościom i opinii wyrok mi zamieniono i tym sposobem uniknąłem kary śmierci.

YouTube video

Armia Krajowa i Duszniki-Zdrój      

 Władysław Gawdyn od roku 1942 działał w strukturach Związku Walki Zbrojnej Armii Krajowej. W podziemiu był łącznikiem. Znał język niemiecki i ukraiński. W walizce przewoził broń, amunicję i bibułę. Potem dostał się w Lublinie do 6 miesięcznej szkoły oficerskie politycznej na lubelskim Majdanku. Przydzielony do 27 pp piechoty. Brał udział w wielu walkach. Został ciężko ranny. Cała jego powojenna działalność od zakończenia wojny była służbą dla Armii Krajowej. W tym czasie wielu żołnierzy Armii Krajowej celowo wchodziło w szeregi Ludowego Wojska jak i Milicji, aby mieć dokładniejsze rozeznanie  w terenie. Władysław Gawdyn swymi działaniami  przyczynił się do uratowania wielu żołnierzy Armii Krajowej.

Mieszkanka Lewina i spotkanie po 73 latach

Szlak Armii Krajowej w Dusznikach-Zdroju 

W  Dusznikach-Zdroju tuż po zakończeniu działań wojennych powstała w jednym z pensjonatów baza przerzutowa żołnierzy AK  na Zachód. Tak opisuje to w liście do Andrzeja Ropelewskiego „Karasia” po latach Zbigniew Kabata „Bobo” pisał o swojej ucieczce razem z kpt. Torlińskim: „droga wiodła przez Gliwice, gdzie była grupa naszych i punkt odskokowy do Bad Reinerz (obecnie Duszniki-Zdrój). Tam była ostatnia melina i nocleg. Stamtąd skok do Kudowy, gdzie przekroczyliśmy z »Kretem« granicę. Pierwsze miasto czeskie Nachod, skąd pociągiem do Pragi. Dalej innym pociągiem do Pilzna, gdzie byli już Jankesi”.

Ostatni punkt przed granicą polsko-czechosłowacką zorganizował plut. pchor. Witold Szymański „Konar” (ochrona sztabu 2. DP Leg. AK). Melina powstała w oparciu o stacjonujący w Dusznikach-Zdroju niezidentyfikowany mały oddział„ludowego” Wojska Polskiego (być może strażnica graniczna?), podporządkowany komendantowi miasta. Komendantem był prawdopodobnie oficer AK w stopniu podporucznika lub porucznika, pochodzący z Lubelszczyzny./Władysław Gawdyn był tym człowiekiem-dopisek Dariusz Giemza// Załogę posterunku (jednostki?) w większości stanowili żołnierze plutonu ochronnego sztabu 2. DPLeg. AK. Wśród nich był brat wspomnianego pchor. „Konara” – strz. Gwidon Szymański oraz pchor. Zdzisław Kowalczewski „Milczek”. Ten ostatni również opuścił Polskę, uciekając razem z ppor. Zbigniewem Kabatą „Bobo”.

Zbigniew Kabata – twórca hymnu Armii Krajowej

Informację o działalności tego odcinka można również znaleźć w materiałach archiwalnych po ppor. Z. Kabacie. Tak wspominał akcję prowadzoną przez pchor.W. Szymańskiego „Konara” w Dusznikach-Zdroju: „na lewych papierach zatrudniony był wówczas jako cywilny pracownik komendy wojskowej w Dusznikach.W tej roli pomagał uciekinierom przez umieszczanie ich na kwaterach w Dusznikach i wystawianie im przepustek granicznych. W ten sposób pomógł i mojej grupie. W skład tej grupy wchodzili poza mną kapitan »Kret« – oficer operacyjny sztabu 2 DP Leg. AK, major [Tadeusz Struś] »Kaktus« – dowódca saperów dywizyjnych, podporucznik [Józef Szelest] »Uszaty« z mojej kompanii, podchorąży»Milczek« z oddziału ochrony sztabu dywizji oraz mój młodszy brat Wiesław [Kabata „Krwawy”], szeregowiec 4 pp Leg. AK. Wszyscy dostaliśmy na parę dni kwatery w Dusznikach i udzieliwszy się na trzy grupy wyruszyliśmy na przejście granicy w Kudowie. Kapitan »Kret« i ja poszliśmy pierwsi i przekroczyliśmy granicę do Czech w dniu 1 IX 1945 [r.] Stwierdzam, że bez pomocy Witolda Szymańskiego przejście granicy byłoby bardzo trudne. Jest mi wiadomo, że nasza grupa nie była jedyną, która otrzymała tego rodzaju pomoc od Witolda Szymańskiego”.

Pchor. Witold Szymański „Konar” przez punkt w Dusznikach-Zdroju pomógł przerzucić na Zachód około 70 żołnierzy. Potem sam opuścił Polskę”. Na podstawie pracy Marek Jedynak, Pomoc ludzi i struktur Oddziału V Łączności Armii Krajowej w przerzutach żołnierzy AK na Zachód (rekonesans badawczy na przykładzie 2 Dywizji Piechoty Legionów AK).

W zbiorach Muzeum Skarbiec Dusznik-Zdroju zbiór wierszy Zbigniewa Kabaty z dedykacją i autografem.

Muzeum Skarbiec Dusznik-Zdroju jest bezpłatne i prywatne.

Nie jest dotowane przez instytucje miejskie i kultury.

Proszę o wsparcie na realizację zadań kulturalnych.

Skomentuj